فیلم The Exorcism of Emily Rose 2005

در جریان محاکمه، وکیلی تلاش می‌کند به موکلش، یک کشیش، کمک کند تا حقیقت رخدادی را که برای زنی جوان رخ داده و در طی آیین بیرون راندن جن زیر مراقبت او جان باخته، آشکار سازد. فیلم عملاً به دو نیمه تقسیم می‌شود و قسمت اول آن با صحنه‌های تسخیر و شگفتی‌آور بسیار قوی همراه است. سکانس افتتاحیه که زمینه را برای تسخیر او فراهم می‌کند...

در جریان محاکمه، وکیلی تلاش می‌کند به موکلش، یک کشیش، کمک کند تا حقیقت رخدادی را که برای زنی جوان رخ داده و در طی آیین بیرون راندن جن زیر مراقبت او جان باخته، آشکار سازد. فیلم عملاً به دو نیمه تقسیم می‌شود و قسمت اول آن با صحنه‌های تسخیر و شگفتی‌آور بسیار قوی همراه است. سکانس افتتاحیه که زمینه را برای تسخیر او فراهم می‌کند یکی از بهترین بخش‌هاست: راهروی طولانی و صداهای غیرطبیعی معلق در فضا حس وهم‌آلودی می‌آفرینند، و نخستین صحنه در کلاس که چهره‌ای شیطانی از پشت مهِ پنجره پدیدار می‌شود و پس از آن یکی از دانش‌آموزان چهره‌اش را به صورت تحریف‌شده‌ای شیطانی نشان می‌دهد و با غُرّشی غیرطبیعی همراه است، واقعاً تکان‌دهنده است. فرار به بیرون زیر باران و مشاهده چهره‌های شیطانی دیگر نیز تا حدودی کلیشه‌ای است، اما باز هم به فضا و حالت فیلم کمک می‌کند؛ و پایان فیلم در کلیسا نتیجه‌ای ترسناک و پیوسته به‌دست می‌دهد. شیوه‌های مختلفی که او دچار عارضه می‌شود—خوردن جنون‌آمیز حشرات، صحبت کردن به زبان‌های غیرعادی یا پیچ‌وتاب‌خوردن بدن به وضعیتی ناممکن—همگی لحظات به‌یادماندنی‌ای هستند، و آیین طولانی، پرتنش و یخ‌کردن‌بخشِ دفع جن نقطهٔ قوت فیلم است؛ ارائهٔ ایده‌ها و صحنه‌های ترسناک در این بخشِ کش‌دار یکی از بهترین بخش‌های اثر است. با این حال، فراتر از شوک‌ها و آیین دفع جن، چیز زیادی برای دوست داشتن وجود ندارد. بخش دوم فیلم که در دادگاه می‌گذرد کارایی کمتری دارد. فیلم به‌عنوان یک اثر دربارهٔ تسخیر شیطانی تبلیغ شده و بهترین لحظاتش از همان صحنه‌ها می‌آیند، اما اینکه بخش اعظم فیلم تبدیل به نبردی دادگاهی می‌شود و عناصر فراطبیعی فقط به‌صورت بازگشت‌های ذهنی ظاهر می‌شوند، اشتباه است و ممکن است تماشاگرانی را که انتظار فیلمی از نوع دیگر را داشته‌اند گیج کند. صحنه‌های دادگاهی کند و طولانی به کاهش کشش اثر کمک نمی‌کنند و مدت زمان دو ساعته فیلم باعث شده این بخش‌ها بیش از حد کش بیاید؛ اثر به‌راحتی می‌توانست در حدود یک ساعت و نیم یا کمی بیشتر تمام شود. چندین صحنهٔ اضافی، از جمله صحنه‌های آغازین در یک بار که اطلاعات تکراری ارائه می‌دهند، قابل حذف بودند و فقط باعث کش آمدن فیلم می‌شوند. این موارد به فیلم آسیب می‌زنند. فیلم بر اساس داستان واقعی دختر آلمانی‌ای ساخته شده که اواخر دههٔ 1970 هنگام دفع جن درگذشت و کشیش به اتهام رفتار غفلت‌آمیز در مرگ تحت محاکمه قرار گرفت. در نقش وکیل، ارین برونر (با بازی لارا لینی) زن بی‌خدایی است که از کشیش (تام ویلکینسون) دفاع می‌کند، در حالی که دادستان (کمبل اسکات) مؤمن است. این تضاد مشکلاتی ایجاد می‌کند: چگونه یک بی‌مؤمن می‌تواند از یک مؤمن دفاع کند که خدمتی انجام داده که ظاهراً باعث مرگ دختر شده؟ و چگونه یک مؤمن می‌تواند علیه مؤمنی دیگر که صرفاً تلاش داشته دختر را از شر شری روحانی رهایی بخشد، وارد عمل شود؟ دادستان ادعا می‌کند که زن از اختلالات روانی متعددی رنج می‌برده و آیین دفع جن چیزی جز خرافات نبوده است. در مقابل، ارین برونر استدلال می‌کند که این بیماری‌ها نتیجهٔ تسخیر بوده‌اند—یعنی تسخیر باعث بروز این علائم شده است—که در پرتو نمونه‌های کتاب مقدس از شفاهای عیسی مسیح که آدمیان را از روح‌های شرور رها می‌کردند، قابل تبیین است. دفاع همچنین مطرح می‌کند که داروی قدرتمندی که برای اِمیلی تجویز شده بود او را در وضعیتی قرار داده که نسبت به آیین دفع جن مقاوم بوده است. این داستان سؤال‌های مهمی را به‌وجود می‌آورد. باید صادقانه به روش‌های رسیدگی به سلامت روان و نهادهای مرتبط نگریست. هرچند در این حوزه افراد واقعاً دلسوزی وجود دارند، به‌نظر می‌رسد بهترین کاری که اغلب انجام می‌شود، پر کردن بیماران با دارو و نگه داشتن آن‌ها در وضعیتی شبیه زامبی‌وار یا حتی گیاهی‌وار است؛ وضعیتی که آنها را تا پایان عمر وابسته و تحت‌سلطه می‌سازد. چنین کسانی نیازمند دارو و «درمان» بیشتر نیستند؛ آن‌ها نیازمند رهایی‌اند—رهایی از نیروهای شرّی کهشان را تسخیر کرده‌اند. البته فرستادن گروهی از متعصبین مذهبی به مؤسسات روانی پاسخ نیست؛ اما اگر مؤمنانی باشند که با اقتدار و نیروی ایمان، مدرکاتی از رهایی بیماران روانی ارائه دهند، نباید به آن‌ها اجازهٔ خدمت داده شود؟ در عهد جدید نمونه‌های متعددی از بیرون راندن ارواح توسط عیسی آمده که نشان می‌دهد هدف، آزادسازی و شفا بوده است نه مرگبار کردن بیماران. متأسفانه بخش بزرگی از کلیسا در زمینهٔ رهایی روحانی ضعیف است؛ اگرچه وعدهٔ رهایی ابدی خوب و ارزشمند است، اما موعظهٔ بسیاری از کلیساها در مقابل قدرت رهایی‌های عملی بی‌اثر و تقریباً کم‌ارزش به‌نظر می‌رسد. هنوز بقایایی از مؤمنان هستند که این نوع رهایی را به‌عمل می‌آورند و این‌ها می‌توانند در صورت تمایلِ واقعیِ نیازمندان به آزادی و شفا کمک‌رسان باشند. با وجود تعداد زیاد صحنه‌های دادگاهی (که خودم طرفدارشان نیستم)، «دفع جن اِمیلی رز» به‌اندازهٔ کافی عناصر هولناک دارد تا بسیاری از طرفداران ژانر وحشت را راضی کند—فقط انتظار رفتاری شبیه فرنِدی یا جیسون را نداشته باشید. نکتهٔ جالب اینکه در کنار ترسناک بودن، این فیلم به‌نحوی گرم، موجب تقویت ایمان و گاهی زیبا نیز هست. تنها نقد الهیاتی‌ام مربوط به نظریه‌ای است که در اواخر فیلم مطرح می‌شود؛ این نظریه به‌نظرم کاملاً نادرست است: خدا هرگز اجازه نمی‌داد تسخیرِ اِمیلی به‌عنوان شواهدی برای وجود نیروهای تاریک باقی بماند، بلکه هدف خدایی همواره رهایی بوده است—که هم وجود آن نیروها را نشان می‌دهد و هم مهم‌تر اینکه انسان را آزاد و خدا را جلال می‌بخشد. مدت پخش فیلم 119 دقیقه (نسخهٔ بدون سانسور 122 دقیقه) و فیلم‌برداری آن در ونکوور، بریتیش کلمبیا انجام شده است. نمره: A رده‌بندی سنی: PG-13 — زبان، خشونت خفیف و مضامین شدید دینی/شیطانی.