فیلم Gallipoli 1981

استرالیا در ترکیه «متولد» شد. این فیلم بسیار جالب به حضور مشترک استرالیا و نیوزیلند در جنگ جهانی اول می‌پردازد. هر دو کشور تازه از سلطه بریتانیا استقلال یافته بودند و هنوز حس هویت ملی قوی‌ای نداشتند؛ با وجود نزدیکی مستعمرات آلمان در پاپوآ گینه نو و جزایرسلیمان، بسیاری از استرالیایی‌ها تمایلی نداشتند همراه بریتانیا به جنگ بروند — آن را جنگ انگلیسی‌ها می‌دانستند، نه جنگ...

استرالیا در ترکیه «متولد» شد. این فیلم بسیار جالب به حضور مشترک استرالیا و نیوزیلند در جنگ جهانی اول می‌پردازد. هر دو کشور تازه از سلطه بریتانیا استقلال یافته بودند و هنوز حس هویت ملی قوی‌ای نداشتند؛ با وجود نزدیکی مستعمرات آلمان در پاپوآ گینه نو و جزایرسلیمان، بسیاری از استرالیایی‌ها تمایلی نداشتند همراه بریتانیا به جنگ بروند — آن را جنگ انگلیسی‌ها می‌دانستند، نه جنگ خودشان. حس مشابهی در کشور من، پرتغال، که قدیمی‌ترین متحد بریتانیاست، وجود داشت؛ پرتغال تنها در ۱۹۱۶ و برخلاف میل بریتانیا وارد جنگ شد. سیاستمداران پرتغالی جنگ را راهی برای کسب اعتبار بین‌المللی برای رژیم جمهوری جوان و بی‌اعتبار و نیز تضمین حاکمیت پرتغال در آفریقا و هند می‌دیدند. اگرچه مسیر استرالیایی‌ها و پرتغالی‌ها در جنگ ارتباط مستقیمی با هم نداشت، سرنوشت‌شان مشابه بود: سپاه نظامی پرتغال (CEP) در سال ۱۹۱۸ در فرانسه متحمل تلفات سنگینی شد و یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های تاریخ چندصدساله ارتش پرتغال را تجربه کرد؛ نیروهای انزاک هم تقریباً در گالیپولی (تنگه داردانِل) نابود شدند، در برابر دفاع سرسخت ترکیه به فرماندهی مصطفی کمال که منطقه را خوب می‌شناخت و پیش‌بینی حرکت‌های متفقین را کرده بود. فراتر از ملاحظات تاریخی، فیلم تمرکز اصلی‌اش را بر عمل نظامی یا جزئیات شکست در نبرد داردانِل نمی‌گذارد. ما بیشتر با دو جوان ورزشکار استرالیایی با دوستی زیبایی روبه‌رو می‌شویم که به انزاک می‌پیوندند (یکی از آن‌ها حتی به‌خاطر کم‌سن‌وسال بودن مجبور به دروغ گفتن می‌شود). دقیقاً نمی‌دانم آن‌ها انتظار چه داشتند و آیا احتمال بازنگشتن را در نظر گرفته بودند یا نه؛ اما به‌نظر می‌رسد، همان‌طور که معمولاً پیش می‌آید، جذب سربازی شده‌اند چون همه پسران دیگر این کار را می‌کردند. فیلمنامه این انگیزه‌ها را آن‌طور که می‌توانست واکاوی نمی‌کند و شاید یکی از نقاط ضعف فیلم همین کمبود عمق احساسی و روانی در لحظات تعیین‌کننده باشد. همچنین کمبود تلاش برای قرار دادن رویدادها در بستر تاریخی هم محسوس است: کسانی که با تاریخ آشنا نیستند ممکن است دقیقاً نفهمند آن نبرد درباره چه بود. از منظر فنی، فیلم به‌خاطر فیلم‌برداری، دکور و طراحی لباس عالی و بازسازی دوره تاریخی در مجموع موفق، برجسته است. البته از نظر فنی بی‌نقص نیست. مثلاً در صحنه‌های نبرد کمبود اثرات بصری و جلوه‌های ویژه‌ای حس می‌شود که می‌توانست شدت و هیجان سکانس‌ها را افزایش دهد؛ نتیجه این است که برخی نبردها روی پرده بزرگ چندان هیجان‌انگیز به‌نظر نمی‌رسند. کمبود محسوس خون و نمایش خام واقعیت جنگ نیز به چشم می‌خورد. من طرفدار صحنه‌های دلخراش نیستم، اما به‌هرحال این جنگ است: کشته، مجروح، ناقص و افرادی که روی زمین از درد فریاد می‌زنند و جان خود را به تعویق می‌اندازند یا طلب کمک می‌کنند. فیلم این واقعیت خام را نشان نمی‌دهد؛ شاید برای کاهش رده‌بندی سنی که قابل درک است، اما شخصاً از این تصمیم خوشم نیامد. اگرچه بازیگران زیادی در فیلم حضور دارند، واقعیت این است که دو بازیگر اصلی، مل گیبسون و مارک لی، تمام توجه را به خود جلب می‌کنند. کار گیبسون ارزش‌مند است: او هنوز به ستارهٔ تمام‌عیار هالیوود تبدیل نشده بود و این فروتنی به نقش‌اش می‌آمد؛ بازیگر جوانی است ولی همان استعدادی را دارد که بعدها او را می‌شناسیم، با لبخندی دلپذیر و کاریزمایی که شخصیتش را دوست‌داشتنی و همذات‌پنداری‌پذیر می‌کند. مارک لی در فیلمنامه نقش مهم‌تری دارد، اما از نظر قدرت و حضور از همکارش ضعیف‌تر است؛ بازی‌اش خوب است ولی محتاط‌تر و کم‌کاریزماتیک‌تر. ممکن است همین موضوع به پیشرفت کمترش در عرصه بازیگری کمک نکرده باشد. حضور کوتاه اما تاثیرگذار بیل کر هم از نکات مثبت فیلم است.